سیاستگذاری عمومی

جمعه گذشته (14 اکتبر- 22 مهرماه) در حالی که وزرای اقتصادی کشورهای عضو گروه ۲۰ در پاریس گرد آمده بودند تا راه حل های خود برای مقابله با اقتصاد متزلزل جهانی را به بحث و بررسی بگذارند، شهروندان منتقدی نیز که صبرشان از قدرت طلبی و طمع ورزی بازارهای مالی و در نتیجه کاهش سطح رفاهی و بودجه برنامه اجتماعی دولت ها به سر آمده بود، با الهام از جنبش وال استریت و معترضان جوان اسپانیایی، خود را مهیای تظاهرات گسترده ای در روز بعد می کردند. برگزارکنندگان این تظاهرات جهانی، که نام «۱۵ اکتبر» را برگزیده بودند، در فراخوانی سراسری هدف خود را آغاز تغییری جهانی توصیف و اعلام کردند: "ما متحد و هم صدا، نخبگان مالی و سیاستمدارانی را که در خدمت آن ها هستند، متوجه خواهیم کرد که به عهده ماست، به عهده ما مردم است، که درباره آینده تصمیم بگیریم."(بی بی سی، 15 اکتبر) به این ترتیب قرار بر آن شده بود تا روز شنبه ۱۵ اکتبر در ۴۵ کشور و در ۳۰۰ شهر جهان تظاهراتی یکپارچه برگزار گردد. این اعتراض با آغاز روز شنبه از شرق جهان کلید خورد. نیوزلندی ها و کشورهای حوزه اقیانوسیه  نختسین معترضین بودند و پس از آن اعتراض به کشورهای اروپایی رسید و در ادامه در غروب آن روز شهروندان آمریکا را در غالب جنبش معروف اشغال به خیابان ها آورد. 

روزنامه نسل فردا -- 25 مهرماه 1390

«ولادیمیر پوتین» نخست وزیر روسیه روز سه شنبه هفته گذشته (19 مهر- 11 اکتبر) به دعوت همتای چینی خود و به منظور شرکت در شانزدهمین نشست نخست وزیران دو کشور به پکن رفت. این سفر دو روزه در حالی انجام گردید که موضع گیری های چندی پیش حزب «روسیه متحد» و شخص مدودف، پیروزی پوتین در انتخابات آتی ریاست جمهوری را قطعیت بخشیده بود. از این رو بسیاری ادعا کردند پوتین؛ که طی چهار سال گذشته به عنوان نخست وزیر تنها روی مسایل داخلی تمرکز داشته است، با سفر قریب الوقوع خود به چین، بازگشت به سیاست خارجی را تجربه کرد.در خصوص اهداف و نتایج این سفر دو دیدگاه نسبتاً متفاوت وجود دارد. هدف نوشتار پیش روی بررسی مفروضات این دو دیدگاه با هدف تحلیل نتایج واقعی آن در آینده روابط دو کشور خواهد بود.

روزنامه نسل فردا --- 23 مهرماه 1390

متهم نمودن ایران به حمایت از گروهای تروریستی موضوعی سیاسی دیرپایی است که ازچند دهه پیش ( وقوع انقلاب اسلامی) تاکنون همواره بر زبان سیاستمداران آمریکایی جریان داشته و در این راستا حتی از سال ۱۹۸۴ نام کشورمان را به فهرست دولت های حامی تروریسم وزارت امور خارجه آمریکا کشانده است. سه شنبه هفته جاری در بحبوحه گسترش دامنه اعتراض های جنبش «تسخیر وال استریت» به شهرهای بیشتری از آمریکا و در حالی که تظاهرکنندگان پایتخت نشین تاکید داشتند با عدم تحقق خواسته هایشان، چهار ماه دیگر را نیز در برابر کاخ سفید سپری خواهند کرد و هم زمان با آغاز فعالیت نامزدهای جمهوری خواه و دموکرات برای رقابت در انتخابات ریاست جمهوری، مقامات کاخ سفید طی یک اقدام مشکوک، سناریوی دیگری را در این راستا علیه ایران کلید زدند. اظهارکنندگان این سناریوی عجیب «اریک هولدر» وزیر دادگستری و «رابرت مولر» رییس اف بی آی، در یک کنفرانس خبری و اندکی دورتر از معترضان داخلی خود، ایران را به دست داشتن در طراحی توطئه ای برای حمله به سفارت های عربستان و رژیم صهیونیستی در آمریکا و ترور سفیر عربستان متهم کردند.

«علی عبدالله صالح» رئیس جمهور مادام العمری (از سال ۱۹۷۸) که از حدود نه ماه پیش تاکنون در مواجهه با مخالفت و اعتراض عمیق شهروندان یمنی، قدرت را رها نساخته، روز شنبه هفته جاری (8 اکتبر) بار دیگر ادعای کناره گیری خود را مطرح نمود. وی در نخستین سخنرانی خود از زمان بازگشت به صنعا اعلام کرد:" من همواره مخالف اعمال قدرت بوده ام و در چند روز آینده از مقام خود کناره گیری خواهم کرد". وی هم چنین برای چندمین مرتبه با امضای طرح پیشنهادی شورای همکاری خلیج فارس؛ که به موجب آن وی باید در ازای برخورداری از مصونیت قضایی از قدرت کناره گیری نماید، مخالفت کرد. اما همان طور که پیشتر گفته شد، ادعا و اظهارات صالح به هیچ وجه جدید نبودند، چراکه از آغاز انقلاب در یمن صالح بارها برای کناره گیری از قدرت اعلام آمادگی کرده است اما هر بار به بهانه ای از زیر بار این وعده شانه خالی کرده است (وی تاکنون 3 بار از امضای طرح ابتکاری شورای همکاری خلیج فارس امتناع کرده) سابقه برخورد دوگانه وی با مخالفان که گاه در شکل پذیرش طرح مذاکره و گاه در برخورد با آن ها بروز یافته، اکنون همگان را در این نکته متفق ساخته که صالح بیش از هر چیز به دنبال فرصت سازی و فرصت سوزی است. به این ترتیب سوال آن است که صالح این بار چه نقشه ای را در ذهن خود طراحی کرده است؟ 

روزنامه نسل فردا --- 18 مهر --- 1390

دولت افغانستان از یک دهه پیش تاکنون با پشتیبانی جامعه بین الملل، تلاش برای بازگرداندن طالبان به میز مذاکره را آغاز کرده است. در این سال ها دولت برای تشویق این گروه به وداع با اسلحه از شیوهای مختلفی بهره جسته است. تشکیل شورای صلح و پذیرش مذاکره با نمایندگان طالبان، جداساختن حساب این گروه از القاعده و خروج نام برخی اعضا از لیست تروریست ها، شواهد این نیت بوده اند. دولت حتی تا جایی پیش رفت که به آن ها قول داد نمایندگانی در دولت داشته باشند. اما تحرکات طالبان طی چند هفته گذشته به ویژه در خصوص ترور «برهان االدین ربانی» یکجانبه بودن این تلاش طولانی را ثابت کرد. اکنون در ده سالگی این رویکرد، دولت افغانستان به این سو می رود که نتیجه قابل قبولی از اتخاذ این رویکرد به دست نیامده است. از این رو استراتژی برخورد با طالبان بار دیگر در دستورکار قرار گرفته و بعید نیست که تا مدتی دیگر دولت تغییری جدی در آن ایجاد کند.

روزنامه نسل فردا -- 13 مهر - 1390

روز جمعه8 مهر، آمریکایی های بار دیگر با ترتیب دادن عملیاتی نظامی در خاک یک کشور بیگانه، این بار در شرق یمن  با حمله به دو دستگاه خودرو «انور العولقی»؛ فرد یمنی تباری که ادعا می شد از رهبران شاخه القاعده یمن بوده و ده نفر از همراهانش را به قتل رساندند. اوباما در ستایش این حمله که با استفاده از هواپیمای بدون سرنشین انجام و بلافاصله مورد تائید وزارت دفاع یمن نیز قرار گرفت، مرگ العولقی را ضربه سختی برای القاعده معرفی و با تاکید بر ادامه مبارزه با تروریست ها در تمامی نقاط جهان اعلام کرد "دولت واشنگتن معتقد است وجود این گروه تروریستی برای امنیت ملی و امنیت شهروندان آمریکایی تهدید جدی محسوب می شود." البته هم چون گذشته وزارت خارجه آمریکا نیز شنبه اول اکتبر (9 مهر) چراغ هشدار علیه منافع آمریکا در سراسر جهان را روشن و به اتباع خود در خارج اعلام کرد مرگ این رهبر القاعده ممکن است انگیزه ها برای انتقام جویی را تقویت کند. باید گفت داستان چنین عملیات ها و ترسیم تهدیدهای احتمالی آن برای آمریکایی ها جدید نیست. اگر اندکی به گذشته بازگردیم در دیدگاهی روندی خواهیم دید که طی دو سال گذشته، حداقل ۲۰ نفر از مقام های ارشد القاعده توسط کماندوهای آمریکایی یا در حملات هواپیماهای بدون سرنشین این کشور در پاکستان، سومالی یا یمن کشته شده اند. این نوع عملیات ها که مستقیماً با هدف حذف فیزیکی رهبران القاعده انجام می شود و بحث برانگیزترین نمونه آن در انهدام بن لادن تجربه شد، مخالفانی در خود آمریکا دارد که مدعی اند نباید بر حذف فیزیکی، بدون اعطای فرصت محاکمه به این افراد، تاکید کرد. نوشتار پیش رو با نگاهی به عملیات یمن در پی بررسی تشدید رویکرد حذفی آمریکا در برخورد با مخالفان آن (القاعده) است؟

روزنامه نسل فردا -- 11 مهر -- 1390

روز یکشنبه هفته جاری در پروسه رقابت های جناحی فرانسه، حزب سوسیالیست یا به بیان بهتر جناح چپ این کشور موفق شد، پس از نیم قرن، اکثریت مجلس سنا را از آن خود کند. دسترسی به 177 کرسی از این مجلس غیر قابل انحلال (طبق قانون اساسی) برای جناح چپ در حالی محقق شد که انتخابات قبلی ( ۲۰۰۸) تنها ۲۶ کرسی را برای آن ها به ارمغان آورده بود. کسب این موضع برای جناح مخالف سارکوزی به واسطه اهمیت سنا در ساختار سیاسی فرانسه محمل تغییراتی در آینده و زنگ خطری برای دولت فعلی خواهد بود. تحلیل های ارائه شده پس از این واقعه همگی  مدعی اند که پیشینه پیروزی های جناح چپ در انتخابات محلی و پیروزی کنونی در انتخابات سنا، در کنار نارضایتی های عمومی از سیاست های دولت سارکوزی، بخت چپ ها را به رغم نبود انسجام داخلی شان برای بازگشت به قدرت در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۲ تا اندازه زیادی افزایش داده است. نوشتار پیش رو با نگاه به پتانسیل های این تغییر به دنبال این پرسش است که پیامدهای احتمالی آن برای دولت سارکوزی چه خواهد بود؟

روزنامه نسل فردا -- 7 مهرماه -- 1390

اختلاف  میان آمریکا و متحد قدیمی اش پاکستان از آن دست موضوعاتی است که طی سال های گذشته، به ویژه به واسطه جنگ افغانستان و حملات هواپیماهای بدون سرنشین به مناطق شمالی پاکستان، کمابیش خبرساز بوده است. اما تیرگی روابط، داستان نسبتاً تازه تری است که همزمان با عملیات انهدام بن لادن کلید خورد. پس از این عملیات که در منطقه «ابیت آباد» پاکستان اجرا گردید، آمریکایی ها با استناد به اقامت طولانی مدت بن‌لادن (حدود پنج سال) در خاک پاکستان و آن هم درجوار یک پایگاه آموزشی ارتش و یکی از اقامتگاه های فرماندهان ارشد نظامی، بخشی از دستگاه نظامی و اطلاعاتی این کشور را متهم به حمایت از تروریسم نمود. پیکان اتهام آمریکایی ها در این قائله متوجه گروه حقانی بوده و مدعی است دست کم بخشی از نظامیان و نیروهای اطلاعاتی پاکستان حامی آن هستند. ارتباط  این گروه متحد با القاعده و طالبان که از نگاه واشنگتن متهم حملات اخیر به سفارت این کشور در افغانستان (13 سپتامبر) نیز به حساب می آید، صراحت و هشدارهای خاصی را وارد ادبیات واشنگتن نموده که در تاریخ روابط دو کشور بی سابقه است. این کشور در سال 2008 در حادثه حمله به سفارت هند در کابل نیز اتهام های مشابهی به نیروهای اطلاعاتی پاکستان وارد کرد، اما روابط خود با این کشور را کاهش نداد بر این اساس  نوشتار پیش رو با نگاه به موج هشدار آمریکایی و واکنش پاکستان، در پی پاسخ به این پرسش است که آیا ماجرای این تنش تاثیری در رابطه دو متحد خواهد گذارد یا خیر؟ 

روزنامه نسل فردا -- 6 مهر - 1390

گمانه زنی ها در خصوص انتخابات ریاست جمهوری سال 2012 روسیه از آن دست خبرهایی است که در طول ماه های سپری شده از سال جاری میلادی همواره مورد توجه رسانه ها قرار داشت. «دمیتری مدودف» و «ولادیمیر پوتین» به عنوان ‌دو ‌مرکز ‌قدرت ‌با ‌دو ‌نظریه ‌نسبتاً ‌متفاوت موضوع اصلی این اخبار بودند و گفته می شد رقابت و اختلاف نظر میان این دو و درنتیجه راه ‌دشوار ‌هماهنگی برای نامزدی یکی از آن ها، مناقشه ای اساسی را در پی خواهد داشت. البته در مقابل این پیش بینی ها، هر دو شخصیت پیش گفته همواره بر عدم وجود اختلاف تاکید و تصریح داشتند که در رقابت پیش رو با یکدیگر توافق کرده و یکی از این دو نامزد خواهد شد. دست مایه این گمانه زنی های رسانه ای، البته رفتار خود این دو سیاستمدار بود، چرا که بر خلاف انتخابات سال 2008 که در آن پوتین به لحاظ قانونی دیگر نمی توانست نامزد انتخابات باشد، این بار هم پوتین و هم مدودف فرصت نامزدی را داشتند، اما حتی در کم تر از شش ماه مانده به انتخابات، هیچ یک نامزدی خود را به طور رسمی اعلام نکرده بودند. این طرز برخورد این پرسش را برای همگان فعال نگاه داشته بود که کدامیک از این دو نفر کاندیدای ریاست جمهوری خواهند شد. این پرسش سیاسی بالاخره روز جمعه و با اظهارات جدید مدودف در کنگره حزب «روسیه متحد» و واکنشی که پوتین به آن نشان داد پاسخی نسبتاً روشن به خود گرفت.

روزنامه نسل فردا --- 4 مهر 1390

تجربه تخصصی شدن بیش از اندازه علوم در سده‌های اخیر به بهانه بهره‌مندی از دانش دقیقه منجر به بیگانگی و حتی دشمنی و رقابت میان علوم مختلف شده است. این رقابت، دانش را از  آن هدف اصلی که همانا فهم و تبیین پدیده‌هاست دورساخته و برخلاف وظیفه روشنگرانه‌ای که برای آن تعریف شده در مسیری انحرافی قرار داد. یکی از پیامدهای زیان‌بار این تخصصی شدن از بین رفتن فرصت خلاقیت و نوآوری در محققانی بود که خود را محصور مرزهای غیرمنعطف رشته‌ای نموده بودند. راه‌حل این معضل البته در رهایی از آن تخصصی شدن بیش از اندازه و پرداختن به رویکرد جدیدی بود که از اواخر دهه 1950  به این‌سو و در قالب عنوان «میان رشتگی» خود را به محافل علمی شناساند. میان‌رشتگی در معنای عام «همکاری و همراهی دیدگاه‌های مختلف رشته‌ای برای رسیدن به نقاط اشتراک فهم از پدیده‌ها و دسترسی به چشم‌اندازهایی غیر از چشم‌انداز مالوف رشته‌ای» است. پژوهش میان رشته‌ای دو مزیت آشکار داد. نخست با به چالش کشیدن هویت‌ها و ایده‌های پذیرفته شده پیشین، درکی انتقادی و جدید ارائه می‌کند. دوم این فرصت را برای دانش پژوهان رشته‌ای فراهم می‌کند که شناخت بهتری از فعالیت علمی یکدیگر بدست بیاورند.  پرداختن به میان‌رشتگی البته پیچیدگی‌های خاص خود را داشته و به لحاظ روش‌شناسی متفاوت از رویکردهای رشته‌ای است. بر این اساس باید گفت صرف کنار هم قرار گرفتن و همکاری چند رشته با هم پژوهشی را واجد این ویژگی نمی‌نماید. این ادعا از واژه‌های متفاوتی که در متون پیرامون این مبحث طرح شده‌اند به روشنی قابل برداشت است؛ واژگانی مانند: interdisciplinary, multidisciplinary, transdisciplinary ,pluridisciplinary,crossdiscplinary, metadisciplinary .

مطلبی که در ادامه خواهد مي‌خوانديد، درس گفتاری است از جناب آقای دکتر کیومرث اشتریان، در معرفی و شناخت میان‌رشتگی، که اینجانب به واسطه شاگردی ایشان در دانشگاه تهران از آن بهره‌مند شده‌ام.