بررسی علل بحران در سیاستهای آب حوضه زایندهرود
بررسی علل بحران در سیاست های آب رودخانه زایندهرود؛ مورد مطالعه شهرستانهای غربی استان اصفهان
اسماعیل ذاکری مهابادی، محمدرضا یزدانی زازرانی*، حنانه محمدی کنگرانی | فصلنامه سیاستگذاری عمومی
چکیده
مدیریت منابع آب در فلات مرکزی ایران و حوضه آبریز زایندهرود بهعنوان تنها رودخانه دائمی این فلات، با چالشهای جدی مواجه شده که زندگی و معیشت بخش اعظمی از ساکنین و بهرهبرداران را با دشواری مواجه نموده است. پژوهش حاضر، با هدف شناسایی و تبیین علل موثر بر بروز بحران در حوضه آبریز زایندهرود از منظر ذینفعان شهرستانهای غربی استان اصفهان انجام شده است. این پژوهش از طریق مصاحبههای عمیق و نیمهساختارمند با 51 نفر از ذینفعان در شهرستانهای غربی استان که به شیوه هدفمند انتخاب شدهاند و بر اساس روش تحلیل مضمون انجام گرفته است. در تجزیه و تحلیل مضمونها 15 مفهوم اولیه و سپس 4 مقوله اصلی که بیانگر مقوله هسته هستند، استخراج گردیده است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که مفهوم هسته که شکلگیری بحران آب در شهرستانهای مذکور میباشد، تحت تاثیر چهار دسته از علل سیاسی، قانونی، اقلیمی و قومی-فرهنگی، بروز یافته است.
واژگان کلیدی: حوضه آبریز زایندهرود، حکمرانی آب، نظریه داده بنیاد، شهرستانهای غربی استان اصفهان
بیان مساله
بحران آب، یکی از مهمترین موضوعات مهم جامعه فعلی است که در صورت بیتوجهی به آن در سایه نبود آیندهنگری و تدبیر، شاهد بروز مشکلات زیادی در حوزههای مختلف اقتصادی، اجتماعی و امنیتی حتی در ابعاد ملی، خواهیم بود. موضوعی که در سایه سیاستگذاری غلط یا عدم قرار گرفتن در دستور کار سیاستگذاری و عدم اجرای سیاستهای اتخاذ شده و نیز عدم نظارت بر حسن اجرای آنها، موجب خسارتهای بسیاری بویژه به بهرهبرداران و ذینفعان این حوضه شده است. تمامی این تعاریف موید تاثیر مدیریت منابع آب بر طیف گستردهای از موضوعات اجتماعی و لزوم اتخاذ سیاستهای مناسب در این زمینه میباشد که میتوان راهکار برون رفت از این بحران را در چارچوب اندیشه حکمرانی بافت. حکمراني به عنوان مجموعهای از نظامهای سياسي، اجتماعي، اقتصادی و اجرايي، توسعه و مديريت منابع و ارائه خدمات آب در سطوح مختلف جامعه را تنظيم خواهد نمود . تنظیمگری که با نگاهی جامع، غیرمحلی و واقع ینانه، قادر به مدیریت و کاهش تنش در حوضه آبریز زایندهرود خواهد شد. حکمرانی به دستهای از واقعیات اجتماعی اشاره دارد که در فرایند تعاملات و تصمیمگیرها، حکمرانی، بازیگرانی که درگیر حل مسئلهای جمعی هستند را به سمت خلق،تقویت یا بازتولید نهادها و هنجارهای اجتماعی، رهنمون میسازد. لذا هرجامعهای راهکارهای حل تضادها و تصمیمگیری خود را توسعه میبخشد.
حفاظت از منابع آب زيرزميني فرايندی پرتنش است و بيشتر از آنکه يک اقدام فني به حساب بيايد، نيازمند درگير شدن با ابعاد اجتماعي و سياسي است. به همين دليل، وضعيت مطلوب حکمراني آب ميتواند فراهم بودن شرايط برای موفقيت در اجرای فرايند حفاظت از منابع آب زيرزميني را رقم زند، زيرا نظام حکمراني بيانگر ساختار تنظيمکننده فرايندهای مديريتي همچون حفاظت از منابع آب است.
از نگاه کشاورزان و ذینفعان حوضه زایندهرود، بویژه ساکنین شهرستانهای غربی استان اصفهان، سیاستها و مدیریت منابع آبی این حوضه، همواره با تبعیض و ناعدالتی در بهرهبرداری و انتفاع از منابع مذکور، همراه بوده است. برخی از کشاورزان غرب استان اصفهان، با تاکید بر نوع فعالیتهای کشاورزی در محدوده جغرافیایی مذکور که مبتنی بر تولید محصولات باغی میباشد، آسیب ناشی از بحران مدیریت منابع آب در این منطقه که موجب از بین رفتن باغات و درختان چندین ساله شده است را بسیار بیشتر و عمیقتر از دیگر نقاط استان، میدانند. بررسی علل بروز بحران از منظر کنشگران مذکور با تاکید بر عدم یکپارچگی و همسانانگاری کنشگران و با موضوعیت شهرستانهای غربی استان اصفهان مشتمل بر شهرستانهای شاهین شهرومیمه، چادگان، فریدن، فریدونشهر، بوئین و میاندشت، فلاورجان، لنجان، مبارکه و خمینیشهر، موضوعی است که کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. توجه به تفاوت ماهوی نگرش ذینفعان حوضه زایندهرود، موضوعی است که میتواند از رادیکالیزه شدن تمامی ذینفعان این حوضه در مقابل حاکمیت و دیگر ذینفعان، جلوگیری و آثار و تبعات اجتماعی آن را کنترل نماید. لذا نوشتار حاضر تلاش دارد تا با تکیه بر دادههای پژوهش، با مفروض داشتن اهمیت حکمرانی در بهبود سیاستهای این حوزه، علل بروز بحران آب در شهرستانهای غربی استان اصفهان، از منظر کنشگران و سیاستگذاران این شهرستانها را شناسایی و مورد واکاوی قرار دهد. سوال اصلی پژوهش این است که: علل بروز بحران آب زایندهرود از دید ذینفعان و کنشگران شهرستانهای غربی استان اصفهان چیست؟.
-----------------------------------------
ذاکری مهابادی, اسماعیل, یزدانی زازرانی, محمدرضا, & محمدی کنگرانی, حنانه. (1401). بررسی علل بحران در سیاستهای آب حوضه زایندهرود؛ مورد مطالعه شهرستانهای غربی استان اصفهان. سیاستگذاری عمومی, 8(1),
دریافت فایل کامل پژوهش
برای مطالعه دقیقتر تحلیلهای سیاستی و یافتههای این پژوهش، میتوانید نسخه کامل آن را دریافت کنید.